Cartlann Nuachta: 11 Samhain 2020

Cruinniú Cinn Bhliana an Chomharchumainn

Seanscoil SailearnaSeanscoil Sailearna, áit a bhfuil Comharchumann Sailearna Teo lonnaithe

Is ar Zoom a thionólfar AGM Chomharchumann Sailearna Teo., ar an Déardaoin seo chugainn, 19 Samhain, ach le páirt a thógáil sa gcruinniú ní foláir do scairshealbhóirí ríomhphost a chur chuig an gComharchumann ag sailearna@nullgmail.com faoi 5.00pm an Déardaoin seo, 12 Samhain.

Deirtear sa bhfógra cruinnithe go bhfuil folúntais le líonadh ar an mBord Stiúrtha. Is ar an Déardaoin seo, 12 Samhain, idir 9.00am agus 5.00pm, in oifig an chomharchumainn, Seanscoil Sailearna, a ghlacfar le páipéir ainmniúcháin do dhaoine ar mhaith leo a n-ainmneacha a chur chun cinn le bheith ar an mBord Stiúrtha. Is ar an Déardaoin seo chomh maith a ghlacfar le rúin ó scairshealbhóirí le cur os comhair an chruinniú.

Ag an AGM déanfar cuntais airgeadais an chomharchumainn don bhliain seo caite, 2019, a chur os comhair na scairshealbhóirí. Chomh maith le sin, déanfar eolas a thabhairt faoi na pleananna atá ag an gcomharchumann i dtaobh soláthar tithíochta i gceantar Chois Fharraige.


CRÉ NA CILLE ar RnaG

Máirtín Ó Cadhain, a scríobh CRÉ NA CILLE

Mar chuid den chomóradh ar an sárscríbhneoir ón gCnocán Glas, Máirtín Ó Cadhain, a bhásaigh leathchéad bliain ó shin, tá Raidió na Gaeltachta le athchraoladh a dhéanamh ar an leagan dráma den leabhar is cáiliúla a scríobh sé, CRÉ NA CILLE.

Tá an leagan raidió, a taifeadadh i 1973, le craoladh mar chuid de ‘Bhliain an Chadhnaigh 2020’, ag comóradh caoga bliain ó bhásaigh an Cadhnach.

Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha (ar chlé) ó Indreabhán a chóirigh an leagan raidió agus ba é Maidhc P. Ó Conaola ón Spidéal a bhí i mbun a léirithe. Gan an stáisiún bunaithe ach le bliain, ba éacht a rinne Raidió na Gaeltachta leabhar cáiliúil an Chadhnaigh a thaifeadadh agus a chraoladh.

Cúig dhuine is fiche uile a ghlac páirt sa dráma raidió, ina measc Tom Sailí Ó Flaithearta, Máire Pheter Uí Dhroighneáin, Mícheál Mac Con Iomaire agus Joe Steve Ó Neachtain. Beidh an dráma le cloisteáil gach Luan agus Máirt ar RTÉ Raidió na Gaeltachta tar éis a 2.00pm go dtí deireadh na bliana, ag tosú ar an Luan seo chugainn 16 Samhain.

Foilsíodh Cré na Cille i bhfoirm leabhair 70 bliain ó shin. Le cúpla bliain anuas tá leaganacha foilsithe i go leor teangacha eile agus cáil idirnáisiúnta ar Mháirtín Ó Cadhain ag leathú ar fud an domhain.

Idir an dá linn beidh gearrscéal eile leis an gCadhnach, ‘An Strainséara’, a foilsíodh i dtosach sa leabhar Cois Caoláire, á phlé ar ZÚM ar an Domhnach seo chugainn, 15 Samhain, ag 7.30 pm.

Áine Ní Chonghaile a threoróidh na léitheoirí tríd an scéal, atá le fáil sa leabhar ‘Máirtín Ó Cadhain: Dhá Scéal’, a foilsíodh mar chuid den bhféile litríochta CÚIRT, sa mbliain 2006.

Chun páirt a ghlacadh sa bplé ar ‘An Strainséara’ níl le déanamh ach teachtaireacht ríomhphoist a sheoladh chuig optchoisfharraige@nullgmail.com le d’ainm a chlárú.


BISEACH 2020 Díolta

Biseach 2020Tá na cóipeanna go léir den iris BISEACH 2020 díolta anois agus níl aon cheann eile le fáil sna siopaí ná ó Chló Iar-Chonnacht. Priontáileadh 650 cóip ar fad i bliana, níos mó ná aon bhliain eile, ach taobh istigh de sheachtain tar éis seoladh na hrise ar an gclár Iris Aniar, ní raibh aon chóip fágtha sna siopaí i gCois Fharraige.

Cumann Forbartha Chois Fharraige a fhoilsíonn BISEACH gach bliain agus le roinnt blianta anuas béim á chur san iris ar stair áitiúil agus oidhreacht Chois Fharraige. I mbliana bhí béim faoi leith ar eachtraí a tharla 1920, 100 bliain ó shin, nuair a bhí Cogadh na Saoirse ag bailiú nirte i gCois Fharraige agus ar fud na tíre.

Tá na sean-eagrán den iris BISEACH le fáil anois ar líne ón suíomh cartlainne atá forbartha ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge i gCárna.

Tá digitiú déanta ar an ábhar go léir sna heagráin den iris ón mbliain 1968 go eagrán na bliana seo caite. Tá súil ag an gCumann Forbartha go mbeidh eagrán na bliana seo á chur ar an suíomh tar éis na Nollag. Le tíocht ar na sean-eagrán ar líne níl le déanamh ach an nasc www.cartlann.ie a úsáid agus dul ag Taispeántas Biseach.


‘Féile Chois Fharraige’

In eagarfhocal i mBISEACH 2020 tugadh moladh do Chumann Micheál Breathnach agus do Thearmann Éanna Teo faoi mbealach ar tháinig siad i gcabhair ar dhaoine a bhí sáinnithe ina dtithe de bharr srianta COVID . Dúirt an t-eagarfhocal go bhfuil “ár mbuíochas tuillte ag na múinteoirí as na scoileanna a oscailt agus daltaí a fháil ar ais sa seomra ranga in ainneoin na haicíde.”

Moladh san eagarfhocal go mbeifí anois ag breathnú chun cinn agus a bheith ag tnúth leis an uair a bheas COVID faoi smacht agus an saol ar ais mórán mar a bhí, agus muid saor ó na srianta atá orainn faoi láthair maidir le ócáidí a chuireann cosc ar an bpobal bailiú le chéile. “Chuige sin”, a dúradh san eagarfhocal, “níor mhiste Féile a eagrú i gCois Fharraige an chéad bhliain eile le ceiliúradh a dhéanamh ar an bpobal agus ar shaibhreas cultúrtha an cheantair, lena thaispeáint nach bhfuil muid cloíte ag Covid ach níos láidre mar phobal ina dhiaidh.”


An Triail ar Líne

An tseachtain seo chugainn, ón Luan, 16 Samhain, go dtí an Aoine, 20 Samhain, beidh an dráma cáiliúil le Mairéad Ní Ghráda á chur ar fáil ag an gcomhlacht drámaíochta FÍBÍN do scoileanna ar fud na tíre. Ach in áit an dráma a fheiceáil ar stáitse, mar is iondúil, beidh sé le feiceáil ag scoileanna a bhfuil sé curtha in áirithe acu ar líne. Rinne FÍBÍN, an chomhlacht drámaíochta atá lonnaithe i mBaile na hAbhann, an dráma a thaifeadadh mar dhráma teilifíse agus tá an-tóir ag na scoileanna air, mar tá an dráma ar chúrsa na hArdteiste. Ní amháin go mbeidh deis ag na daltaí sna scoileanna an dráma a fheiceáil sruthaithe ar líne, ach beidh deis acu chomh maith páirt a thógáil i seisiún ‘Ceisteanna agus Freagraí’ leis na haisteoirí is leis an stiúrthóir. I measc na n-aisteoirí tá Micheál Ó Dubhghaill, Caitlín Ní Dhónaill agus Eoin Geoghegan.

Beidh breis is 2,500 scoláire i 70 scoil iar-bhunoideachais ar fud na tíre ag breathnú ar an leagan físe atá curtha ar fáil ag Fíbín.

Dúirt an léiritheoir, Cillian Ó Donnchadha, go mbíonn idir 9,000 agus 11,000 scoláire ag breathnú ar an dráma sna hamharclanna de ghnáth, nuair a théann Fíbín ar chamchuairt. “Is trua mór nach féidir linn an chamchuairt a dhéanamh, ach ní raibh muid ag iarraidh na scoileanna a ligint síos i mbliana. Mar sin shocraigh muid airgead a chur isteach i dtaifead den dráma chun go mbeadh muid in ann é a chur ar fáil ar líne do na scoileanna,” a dúirt sé.

Beidh sé ar fáil ar líne do na scoileanna ón Luan seo chugainn ar feadh seachtaine.


Bealach Siúil

Ruairi-agus-Pádraig-Mac-D-Cosán-chois-cladaigh

Ruairí Ó Néill, Bainisteoir Réigiúnach le Údarás na Gaeltachta (ar chlé) agus Pádraig Mc Diarmada, Cathaoirleach Chomharchumann Sailearna Teo., ag plé an bealach siúil chois chladaigh atá á réiteach ag Scéim Fostaíochta Sóisialta an Chomharchumainn i gcomhar le Údarás na Gaeltachta i gCois Fharraige.

Le roinnt seachtainí anuas tá sé suntasach go bhfuil i bhfad níos mó daoine ag siúl cois cladaigh i gceantar Chois Fharraige, a bhuíochas sin don obair atá déanta ag déanta ag an Scéim Fostaíochta Sóisialta, atá faoi scáth Chomharchumann Sailearna. Tá baint ag Údarás na Gaeltachta leis an obair chomh maith, a bhfuil sé mar aidhm aici bealach sábháilte siúil a fhorbairt idir An Spidéal agus Ros a’ Mhíl.

Bhí bealach déanta cheana ag Cumann Forbartha Chois Fharraige le tíocht ar an láthair inar phléasc an ‘mine’ sa mbliain 1917 ar an Lochán Beag agus bhí cóiriú déanta chomh maith ag an gCumann Forbartha ar an mbealach isteach go Dumhach na Leanbh.

Tá Comharchumann Sailearna agus Údarás na Gaeltachta ag fáil comhoibriú iontach ó na húinéir talún. Amach anseo beidh bealach sábhailte le déanamh chun cur ar chumas daoine Abhainn an Chnoic a thasnú, siar ón Trá Mhór.

D’éirigh le Údarás na Gaeltachta suim airgid a fháil faoin scéim FLAG atá ag Bord Iascaigh Mhara, le comharthaíocht a shocrú ar an mbealach. Tá cáil ar chósta Chois Fharraige mar gheall ar éagsúlacht agus líon na n-éanlaith atá le feiceáil ar an gcladach agus ar na rónta a chruinníonn ar an Matal, amach ó Thrá an Tí Mhóir.


An Foclóir Nua

Foclóir Nua

Ba ócáid mhór i saol na Gaeilge an foclóir nua Béarla-Gaeilge a bheith seolta. Tá éacht déanta ag an bhfoireann a chuir an foclóir le chéile, faoi scáth Fhoras na Gaeilge. Tá an foclóir an-mhór, le 1776 leathanach ann agus trom dá réir.

Tá an foclóir le fáil ón Spailpín Fánach sa Spidéal. Mar nach bhfuil an siopa ar oscailt don phobal faoi shrianta Covid, ní mhór é a ordú ar líne. Ach má tá cónaí ort i gCois Fharraige tá An Spailpín Fánach sásta é a thabhairt chomh fada le do theach, le nach mbeidh an costas poist le íoc agat. Is féidir tíocht ar an Spailpín Fánach ach glaoch a chur ar 091 553343.


Tuismitheoirí na Gaeltachta

Tuismitheoirí na GaeltachtaTá gníomhaíochtaí éagsúla á reáchtáil ag an eagraíocht Tuismitheoirí na Gaeltachta ag meánlae gach Satharn ar an gcóras ZOOM do theaghlaigh páistí bunscoile.

Seo a leanas cuid de na gníomhaíochtaí a bheas ar fáil:

  • Ceardlann Cartúin le hAiden Courtney.
  • Ceardlann Ealaíne le Deirdre Brennan.
  • Ceardlann Bácála le Cácaí Aoibhinn.
  • Tóraíocht Taisce mórthimpeall Mara Beo le Ciara Ní hAlluráin.

Tá an tseirbhís ar fáil saor in aisce ach ní mhór clárú roimhré le meabh@nulltuismitheoiri.ie.


Slán le Máirtín Tom Sheáinín

Tá bearna mhór fágtha i sceideal Raidió na Gaeltachta ó chuir Máirtín Tom Sheáinín an clár Ardtráthnóna i láthair don uair dheiridh.

Tá tríocha bliain caite ag Máirtín ag comhrá le daoine ar an raidió ó gach áit ar fud na Gaeltachta.

Bhí an bua aige gur thug sé cluas éisteachta do gach duine ar a chlár, beag agus mór, sean agus óg agus gur léirigh sé ómós agus meas ar chuile dhuine acu.

Beidh sé deacair an bhearna a líonadh. Bhí bua speisialta aige agus aireoimid uainn é ar Ardtráthnóna.


11 Samhain 2020